Veri Tabanı Yönetim Sistemi
Giriş
Veri: Veri tabanında kayıtlı fiziksel değer
Bilgi: bu değerlerin anlamı veya işlenmiş halidir.
Veri Tabanı: Temelde bilgisayara dayalı bir veri saklama sistemidir. En önemli görevi veriyi depolamak ve bilgiyi işlemektir.
Veri Tabanı Sistemi
Veri Tabanı Sistemi dört temel elemandan oluşur: Veri, donanım, yazılım ve kullanıcılar.
1. Veri: Depolanan veri bir veya daha fazla veri tabanına bölünebilir. Ancak kullanımı daha rahat olduğu için tercih edilen yol verilerin tamamı sistemin içine tek bir veri tabanı içine toplamaktır. Sonuç olarak bir veri tabanı bütünleşik (entegre) ve paylaşılabilir bir depodur.
Bütünleşik sözcüğünün kullanılmasının sebebi, birden fazla ayrı veri dosyasının tekrarlamalar olmaksızın bütünleştirilmesidir. Örneğin, kurs ve çalışan dosyalarının olduğunu varsayalım. Çalışan dosyasında isim, adres, bölüm ve maaş bulunsun. Kurs dosyasında da katıldığı hizmet içi eğitimlerle ilgili bilgiler bulunsun. Kursa yeni başlayacak birisinde kişinin çalıştığı bölümle ilgili bilgilerin kurs dosyası içinde olmasına gerek yoktur. Bu bilgiler numara ya da isim anahtar gösterilerek öğrenilebilir. Bu bilgilerin iki dosyada da bulunması sadece yer israfıdır.
Paylaşılabilir sözcüğü ile veri tabanı içindeki veri parçalarının değişik kullanıcılar tarafından paylaşılması kasdedilir. Bu durumda bu kullanıcıların her biri aynı veri dilimine (belli farklı amaçlar için) ulaşılabilirler. Bu veri tabanının bütünleşik olmasının sonucudur. Yukarıda verilen örnekte de 'bölüm' bilgisi birden fazla amaçla kullanılmış, yani paylaşılmıştır. Burada önemli bir nokta da aynı veri parçasının n tane kullanıcının aynı anda ulaşabilmesidir. Buradan da bir veri tabanı sisteminin çoğunlukla çok kullanıcılı bir sistemle desteklenmesi gereği ortaya çıkmaktadır.
2. Donanım: Kullanılan yazılımın donanımla uygun olması, depolama birimleri ve donanımın güvenliği önemlidir.
3. Yazılım: Fiziksel veri tabanı ile sistem kullanıcıları arasındaki iletişi sağlayan yazılıma Veri Tabanı Yönetim Sistemi (VTYS) (Data Base Management System) adı verilir. Veri tabanına ulaşabilmek için kullanıcıdan gelen bütün istekler Veri Tabanı Yönetim Sistemi tarafından yerine getirilir. Bir VTYS, kullanıcıya donanımla ilgili bilgi bilmeye zorlamaz.
4. Kullanıcılar: Üç sınıf kullanıcı vardır. Uygulama programcısı: Bir programlama diliyle programı yazan, veri girişi, ekleme, silme, değiştirme işlemini yapan kişidir. Son kullanıcı: Uygulama programcısının hazırladığı programı kullanır. Veri Tabanı Yöneticisi:
Veri tabanı sistemi kullanan bir işletmede bütün verilere ulaşılabilen ve onlar üzerinde merkezi sorumluluğu olan yöneticilik ve teknik bilgiye sahip kişiye Veri Tabanı Yöneticisi denir. Bu kişinin en önemli görevi arasında, işletme/kurum/okula ait bilgilerin dağıtılmasına ve kontrolün yapılmasını sağlamaktır.
Veri Tabanının üstünlükleri
· Tekrarların önlenebilir.
· Veriler arası uyuşmazlıklar ortadan kaldırılabilir.
· Veriler paylaşılabilir.
· Standartizasyon getirir.
· Güvenlik önlemleri alınabilir. (muhasebe, idare, demirbaş, öğretmen bilgileri, öğrenci bilgileri ... bölümlerine hangi dosyaları kullanacaksa o dosyalara kullanım hakkı verilir.)
· Çatışan istekler dengelenebilir.
Veri Tabanının Bileşenleri
Alan (field): Veri tabanı içinde verilerin isimlendirilmiş en küçük birimidir. (okul no, ad, soyadı, yabancı dili ... gibi).
Kayıt (record): Birbirleriyle bağlantılı alanlar topluluğudur. Bir öğrenciye ait okul no, ad, soyadı, yabancı dili bilgilerinin bütünüdür.
Verilerin kodlanması
Veriler kodlanırken hep aynı tipte kodlanmalıdır. Kısaltma kullanılacaksa tüm verilerde kullanılmalı ya da hiç kullanılmalıdır. Örneğin mezun olduğu okul alanına, İlköğretim Okulu, İ.Ö.O., İlköğr. Ok. ... gibi yazılması sorgulama işleminin yapılmasında problemlere yol açar.
Alan adları veri türleriyle uyumlu olmalıdır. Örneğin bir kayıttaki kişinin cinsiyetinin girileceği alana cins, cinsiyet alan adı verilebilir.
Dağıtılmış Veri Tabanları
Bu sistemde veriler tek bir ana belleğe yardımcı belleklerde bir ağ (network) içinde bulunur. Dolayısıyla, veriler birbirine kilometrelerce uzaktan bir veri hattı yoluyla bağlanmaktadır. Bankalardaki bilgisayar kullanımı buna örnek olarak verilebilir. Şubelerin bilgisayarları bankanın merkez şubesine bağlıdır. Merkez şube diğer şubeleri denetleyebilir. Yerel müşterilerle ilgili işlemler merkeze bildirilmeden yapılabilir.
ACSESS ile Veri Tabanı Yönetimi
Tablolar: Bir veri tabanı içinde verilerin depolandığı ve bu veriler arasındaki ilişkilerin belirtildiği temel bileşenlerdir.
Sorgu: Veri tabanı içindeki tablolarla tutulan veriler ile ilgili standart dışı isteklerin karşılanması için kullanılan bileşenlerdir. Birbiriyle ilişkili bütün veriler tekbir tablo içinde tutulamazlar. Tabloların içindeki anahtar alanlar, bu bileşen yolu ile birbirleri ile ilişkilendirilerek istenilen bütün çıktılar elde edilebilir.
Formlar: Veri tabanından yararlanacak kişilerin, veri tabanı tabloları içerisinde kolay ve etkin bilgi yüklemelerini sağlamaktır. Veri tabanına bilgi girişinde, kullanıcıya rahatlık sağlayan arayüzler form nesneleri sayesinde oluşturulabilir.
Raporlar: Veri tabanı içinde çeşitli tablolarda tutulan verilerin kağıt formatında çıktısını almak için kullanılabilecek bir bileşendir. Verilerin kağıt üstünde görülmesini istediğimiz şekildeki çıktıları raporlar aracılığıyla tasarlanır.
Modüller: Bağımsız program kodlarıdır. Modül içinde function ve sub tipi altprogramlar bulunur. Bu prosedürler içinde Visual Basic programlama dili komutları kullanılarak program parçacıkları yazılır.
Veri Tabanı Tasarımı
İstemlerin Saptanması
Veri tabanı içinde hangi verilerin yer alması istenmektedir.
Veri tabanından istenen rapor türleri nelerdir?
Veri tabanı İçinde yer alacak olan tabloların belirlenmesi
Veri tabanı içinde yer alacak olan tabloların belirlenmesinin son kullanıcı açısından bir önemi yoktur. Fakat veri tabanı tasarımcısı için sistemin verimi ve güvenirliği açısından çok önemlidir.
Her konu ile ilişkili bilgiler ayrı bir tablo içine yerleştirilmelidir. Örneğin personel bilgisi içine öğrenci bilgisi yerleştirilmemeli, personel sicil bilgisi tablosuna muhasebe verileri yüklenmemeli.
Aynı tablo içinde tekrara edilen alanlar bulunmamalıdır. Örneğin, bir personelin maşı diye bir alan olmamalı. Personelin maaşı verinin girildiği zamana bağlı olarak değiştiği için aynı veri tabanında personelin maaşı farklı olacaktır. Maaşı hesaplatmak en uygun yoldur.
Tablolar İçindeki Alanların ve Anahtar Alanların Belirlenmesi
Her alanın içinde tek bir içerik olmalıdır. Örneğin adres alanı içinde mahalle, sokak, numara, ilçe, il olmamalıdır. Kuracağımız veri tabanına göre parçalamalar yapılabilir. Örneğin adres alanı için mahalle, sokak, numara, ilçe, il alanları tercih edilmelidir eğer veri tabanımızda aynı mahallede ve aynı sokakta oturan kişileri bulmak istiyorsak. Ya da aynı il ve ilçede oturanları listelemek istiyorsak il ve ilçe alanları mutlaka ayrı alanlarda olması tasarlanmalıdır.
Her tablo için alanlardan biri mutlaka birincil anahtar (primary key) olarak tanımlanmalıdır. Bu alan, tekrarlanan verilere ait alan olmalıdır. Örneğin, personel için mebsis no, ürünler için ürün kodu gibi.
Bazı alanlar farklı tablolarda tekrarlanabilir. Burada veri bütünlüğünün bozulmaması için dikkat edilmesi gereken nokta iki tablo arasındaki verilerin birbiriyle uyuşmasıdır. Örneğin, Tablo 1'de "sınıflar" alanına 9-F sınıfının yazıp, tablo 2'de 9-F'nin bulunmaması sorunlara yol açabilir.
Access'de Veri Tipleri
Metin: Karakter türü (harf, rakam, özel karakter) bilgi içeren alanlar için kullanılan veri tipidir. Text türü bir alanın içereceği bilgi, 255 karakter uzunluğuna kadar olabilir. Önceden atanan değer 50'dir. Metin türü atanacak bilgiler, ad, soyad, adres gibi bilgilerle üzerinde hesaplama yapılmayacak rakamlar (örneğin, adreslerde bulunan kapı numaraları) ya da telefon numaraları.
Not: Not türü bilgiler de, metin türünde olan fakat 255 karakterden daha fazla karakter içeren bilgilerdir. Not türübir alan, 65,535 karaktere kadar bilgi içerebilir.
Sayı: Sayı türü, matematiksel işlemlere sokulacak türdeki bilgiler için uygundur (maaş, fiyat, miktar, ...). Sayı türündeki tanımlanmış Alan Boyutları ise şunlardır:
Bayt: 0-255 arasındaki sayıları içerir.
Tamsayı: -32768-32767 arasındaki sayıları içerir
Uzun Tamsayı: -2.147.483.648 - 2.147.483.647
Tek: -3.402.823 x 1038 ile 1.401.298 x 10-45 arasında bir negatif gerçel sayı ya da 1.401.298 x 10-45 ile 3.402.823 x 1038 İlk 7 hane hassastır. Onsan sonraki sayılar yuvarlatılır.
Çift: -1.79769313486231 x 10308 ile -4.94065645841247x 10-324 arasında bir negatif sayı ya da 1.79769313486231 x 10308 ile 4.94065645841247x 10-324 arasında bir pozitif sayılardır.
Tarih/saat: 100 yılı ile 9999 yılı arasındaki tarihleri ve zamanı ifade etmek için kullanılır.
Para Birimi: Parasal türdeki veriler için kullanılır. 1-4 arasında ondalık haneye sahip olabilir. Ondalık noktanın sol tarafına 15 ve sağ tarafında 4 haneye kadar hassasiyete sahiptir.
Otomatik Sayı: Otomatik sayı değerine sahip olan bir alandaki sayılar ya 1'er 1'er artan tam sayılardır ya da Acsess 97 tarafından atanan ratgele sayılardır. Sayıları rastgele seçmek için "Genel-Yeni değerler-Rastgele" seçilir.
Evet/Hayır: İki değerden birini seçmek zorunlu olduğunda kullanılır.
OLE Nesnesi: Excel tablosu, Word dökümanı, resim ya da ses bilgisi olabilecek türden bilgilerdir.
Köprü: Internet adreslerinin girileceği alanlardır.
22 Kasım 2007 Perşembe
Veri Tabanı Yönetim Sistemi
Bilgisayar Açılırken Neler Oluyor ?
BİLGİSAYAR AÇILIRKEN NELER OLUR?
Bilgisayar açıldığı zaman, aşağıdaki işlemler sırasıyla yapılır.
Bilgisayar, ilk olarak ROM'da bulunan küçük bir programı çalıştırır. Bu program, ana belleğin doğru çalışıp çalışmadığını denetler. Eğer bir sorunla karşılaşırsa ekrana mesaj yazar.
Ana bellek denetlendikten sonra, bilgisayar A disk sürücüsünde disk olup olmadığını araştırır. Eğer varsa, ROM'daki program diskteki iki sistem kütüğünü yükler. Bu iki sistem kütüğünü yükler. Bu iki sistem kütüğü diskte yoksa veya A disk sürücüsünde disk yoksa, aynı işlem, sabit disk=C üzerinde tekrarlanır. Bu da başarılı olmazsa bilgisayar açılmaz. Çünkü işletim sistemi ana belleğe yüklenememiştir.
Bu iki program çalıştığı zaman, bilgisayar aynı diskte CONFIG.SYS adlı bir dosya arar ve bulursa buna göre sistemin çalışma ortamını düzenler. Eğer böyle bir dosya yoksa sistem normal parametreleri kullanarak çalışma ortamını düzenler.
Aynı programlar daha sonra diskte, COMMAND.COM adlı bir programı arar ve bunu çalıştırır. Bu program, DOS işletim sisteminin iç komutlarını içerir. COMMAND.COM programının çalıştırılması, işletim sisteminin bir kopyasının ana belleğe konması demektir. Bu program, bilgisayar açık kaldığı sürece ana bellekte kalır.
Bilgisayar daha sonra diskte AUTOEXEC.BAT adlı bir toplu işlem kütüğünü arar. Toplu işlem kütükleri içlerinde bir ya da daha fazla program çalıştırma isteği olan kütüklerdir. Bu dosyayı bulduktan sonra bu dosyada bulunan komutları çalıştırır.
WINDOWS 95 işletim sistemi yüklenir.
Sağlıklı Bilgisayar Kullanımı Bilgisayar ve Sağlık
BİLGİSAYAR ve SAĞLIK
Bilgisayarın sağlığa zararlarından korunma
Bilgisayar karşısındaki doğru oturma şekli
Bilgisayarın karşısında otururken şunlara özen göstermeliyiz.
Masa yüksekliği 65-70 cm.
Yüksekliği ayarlanabilir, sırtı bele uygun ve esnek bir ergonomik koltuk
Omuzlar rahat bırakılmış
Dik oturulmuş ve sırt desteklenmiş
Kollar yatay veya biraz yukarıda
Dirsek ve eller düz bir çizgide
Bacakların üst kısmı yatay
Dizler 9 veya 110 derece açıda olmalı
Gözlerimizin sağlığı için:
Bilgisayar kullanmadan önce bir göz muayenesinden geçmeli, görme bozukluğu varsa mutlaka düzeltilmeli
Ekrandan 45-75 cm. uzakta oturmalı
Ekranın üst kenarı ile göz hizasının aynı seviyede olmasına dikkat etmeli
Kağıt tutucu kullanıyorsak bunu ekranla aynı hizada tutmalı
Odanın loş ışıklı, aydınlatma 30-50 mumluk ve indirekt olmalı
Işık ekrana dik açıyla gelmemeli
Işık yansıma ve parlamaları önlemeli
15-20 dakikada bir kısa süre gözleri uzağa odaklayarak göz kaslarının dinlenmesi sağlanmalı.
Bunların yanı sıra:
Saat başı mola vererek odayı temiz hava ile doldurmak ve ufak ekzersizler yapmak
Hamilelerin ekran başına geçmemelerini sağlamak gerekiyor.
Bilgisayar ve Virüsler
VİRÜSLER
Sabit Diskleri virüslerden korumak gereklidir. Virüsler, genellikle bilgisayara zarar vermek amacıyla yazılmaktadır. Bilgisayarın işleyişinin kesilmesine, dosyaların silinmesine, sistemin yavaşlamasına yol açar. Virüsler, disketlerde bulunan programların içinde gizlenmiş olarak bulunur. Disket, disket sürücüye takılıp, virüslü dosya veya disket okutulduktan ya da içindeki programlar çalıştırıldıktan sonra bilgisayara geçer.
Virüslerden korunmak için virüs arama ve temizleme programlarını kullanmak gerekiyor. Her gün yeni virüsler yazılıp, dağıtılıyor. Bunun için de bilgisayarımızdaki virüs arama ve temizleme programlarını güncellemek gerekiyor.
Virüsler ayrıca modemle iletişim sırasında da geçebilir. Ayrıca kopya programlarda da virüs bulunabilir.
Bilgisayar Kullanım Hakkı
KULLANIM HAKKI (COPYRIGHT)
Çoğu yazılımların kullanım hakları belirlenmiştir. Yazılımın kullanım hakkı o yazılımı alan kişiye aittir. Son kullanıcı tarafından kopyalanamaz. Dağıtılamaz. Sadece satıcı tarafından kopyalanır.
Lisans Anlaşması ile kullanılan yazılımlar:
Satıcı ile son kullanıcı tarafından Lisans anlaşması yapılır. Bu lisans anlaşması yazılı olabileceği gibi, yazılım kurulurken başlangıçta da yapılabilir.
Tek kullanıcı için lisans sözleşmesi yapılan yazılımlar, çok kullanılıcı için lisans sözleşmesi yapılan yazılımlar, anlaşmalı sayıda kullanıcı için lisans sözleşmesi yapılan yazılımlar ve site lisanslı yazılımlar vardır.
Kesinlikle:
o o o Bilgisayarı başkalarına zarar vermekte kullanmayın.
o o o Bilgisayarla, başkalarının işine mani olmayın.
o o o Başkalarının dosyalarını karıştırmanın yollarını aramayın.
o o o Bilgisayarı hırsızlık yapmakta kullanmayın.
o o o Bilgisayarı yalancı şahitlikte, sahte delil hazırlamada kullanmayın.
o o o Sahibinden izinsiz başkalarının bilgisayar kaynaklarını kullanmayın.
o o o Başkalarının fikirlerini bilgisayarla çalıp kendinize mal etmeyin.
o o o Sosyal içeriğini düşünmeden bir program yazmayın.
o o o Bilgisayarı, saygı ve ilgi göstererek kullanın.
Kapasitelerine ve Büyüklüklerine Göre Bilgisayar Türleri
Makro Bilgisayarlar ( Mainframe - Ana Bilgisayar ) : Bunlar en büyük tiplerdir. Kapasiteleri Terabyte büyüklüğündedir. Genellikle büyük şirketlerde, bilgi işlem merkezlerinde, araştırma kurumlarında ve üniversitelerde kullanılırlar. Aynı anda yüzlerce kullanıcı tarafından kullanılabilirler.
Mini Bilgisayarlar : Orta boy bilgisayarlardır. Sığaları daha azdır. Aynı anda daha az kullanıcı tarafından kullanılabilirler. Fiyatları düşük ve işletme masrafları daha azdır. Orta boy işletmeler tarafından tercih edilirler.
Mikro Bilgisayarlar (Personal Computer - Kişisel Bilgisayar - PC): Tek kullanıcı için tasarlanmışlardır. Ofis otomasyonunda, eğitimde, yayın işlerinde, küçük işletmelerin ticari hesaplarının ve personel kayıtlarının tutulmasında etkin biçimde kullanılırlar.
Ağlar (Network)
Bilgisayarların birbirine bağlanmasıdır. Veriler, donanım ve yazılım paylaşılarak maliyet düşürülür ve işler daha hızlı yapılır. Ayrıca bilgisayarlar arası haberleşme de yapılır.
Yerel ağlar (Local Area Network - LAN) dan başka diğer ağ türleri Geniş Ağ (Wide Area Network-WAN), Intranet (kurum içi ağ) ve Internet (Ağların Ağı) 'dir.
Ağlarda güvenlik sorunu vardır. Bunu çözmek için her kullanıcıya Ağ Yöneticisi tarafından kullanıcı adı (login name) verilir. Kullanıcı adından başka sadece kullanıcı tarafından bilinen, gerektiğinde kullanıcı tarafından değiştirilen, başka kişilerin bilmemesine dikkat edilen şifre (password) kullanılır.
BİLGİSAYAR YAZILIMI
Kullanımı Serbest Olan Yazılımlar (Public Domain): Kullanımı herkese açık olan yazılımlardır. İsteyen istediği kadar kullanabilir. İstediği kadar kopyalayıp dağıtabilir.
Paylaşılabilir Yazılımlar (Shareware): Copyright'lı yazılımlardır. Yalnız belirli bir süre (15 gün, 1 ay, 2 ay gibi) deneme amaçlı olarak kullanılabilir. Sürekli kullanım hakkı için belirli bir miktar parayı (10-40 $) kayıt ücreti olarak ödemek gerekir.
İşletim Sistemi (Operating Sistem): Kullanıcı ile bilgisayar arasında iletişimi sağlayan programlardır. Bilgisayar sisteminin tüm hareketlerini denetler. Sistemde bulunan MİB, ana bellek vb. kaynakları yönetir.
Disk İşletim Sismtemi DOS (Disk Operating System):
Windows (3.1, 95, 98)
Windows NT
MAC OS, UNIX, LINUX
Yararlı Programlar: İşletim Sistemi ile verilen format, sıkıştırma, kurtarma vb.
Aygıt sürücüleri (Device Driver): Çevre birimlerinin çalışması için bilgisayara yüklenen programlar.
Programlama Dilleri: Bir işi bilgisayara yaptırmak ancak belirli kodların belirli bir sıra doğrultusunda kullanılması ile olanaklıdır. Kullanılan bu koda programlama dili denilir. Yazılan kaynak kod program derleyici veya yorumlayıcı tarafından bilgisayar diline çevrilir. Programlama dillerinden bazıları C, Pascal, Delphi, Java, Visual Basic, Visual C…
Uygulama Programları : Belli bir amacı gerçekleştirmek üzere üretilmiş yazılımlardır. Örneğin, okul yönetim sistemi programları, muhasebe programı, bilgisayar oyunları, programlama dilleri derleyicileri vb.
Uygulama yazılımları belirli uygulamaları çalıştırırlar. Bilgisayarın çok amaçlı olmasına olanak tanırlar ve işlerin daha iyi yapılmasına yardımcı olurlar. Kelime işlemci (word processor) yazılımları mektup, günlük plan, ders notu hazırlamada; tablolama programları öğrenci not ortalaması hesaplama, maaş bordrosu yapmada; veri tabanı yazılımı, öğrenci bilgilerinin saklanması, bulunması, güncellenmesi, düzenlenmesi ve rapor oluşturulmasında kullanılırlar.
Elektronik posta yazma, grafik hazırlama, masaüstü yayıncılık, çalışma planı hazırlama, iş akışı çizimi, web sayfası oluşturma programları da uygulama yazılımlarına örnektir.
Ticari yazılımlar: Muhasebe, tahmin yapm, proje yönetimede kullanılırlar.
Eğlence yazılımları: Oyun, ekran koruyucu
Eğitim ve Başvuru Yazılımları: Bilgisayar Destekli Eğitim yazılımları, benzetim (simulasyon) yazılımları, elektronik ansiklopedi, atlas.
Çokluortam (Multimedia) Yazılımları: Bilgisayar tabanlı medya ile bütünleşik olarak hazırlanırlar. Ses, video, animasyon, resim içerirler. Çokluortam ansiklopedileri bunlara örnektir.
Yazılımlar donanıma uyumlu ise çalışır. İşletim sistemi ile yazılımlar uyumlu olmalıdır.
Yazılımlar disket ya da CD_ROM kullanılarak kurulur. Yazılımları bilgisayara kurmak için ilk olarak genellikle SETUP (Windows 95 için), INSTALL (Windows 3.1 için), KUR (Türkçe yazılımlar için) çalıştırmak gerekir.
Bilgisayar Dosyaları
Veri: harfler, sayılar, grafikler
Bilgi: İşlenmiş veridir.
Dosya: Saklanan verilerin veya programların ismi. Dosya ismi genellikle iki bölümden oluşur. Birinci bölümde dosyanın adı, ikinci bölümde dosyanın uzantısı yazılır. İki bölüm bir nokta ile birbirinden ayrılır (dosyaadı.dosyauzantısı) Örneğin: yazılı1.doc. yazılı1 dosya adı; doc dosya uzantısıdır. Dosya adı dosyanın içeriğine uygun verilmelidir. Dosya uzantısını genellikle uygulama programı verir. Dosya uzantıları genellikle üç harften oluşur. 1,2,4 harfli dosya uzantıları da vardır. .c, .db, .html gibi.
Çalışan dosyalar: Uzantıları exe veya com dur. Başka bir programın yardımına ihtiyaç duymadan çalışırlar.
Kaynak dosyalar: Çalışmadan önce makine diline çevrilmesi gerekmektedir. Örneğin pascal programlama dilinde yazılan bir programın çalışması için makine diline çevrilmesi gerekmektedir. Bunun içinde o dosyanın pascal programlama dili kurallarına uygun olarak yazılıp; pascal programlama dili derleyicisi tarafından derlenmesi gerekmektedir.
Veri Dosyası: Üzerlerinde silme, ekleme, değiştirme yapılabilir. İçeriklerinin çıktısı yazıcıdan alınabilir veya başka birisine elektronik olarak postalanabilir. Yazılı1.doc. bir dökümandır. Bir kelime işlemcide yazılmıştır. O kelime işlemci çalıştırılmadan dökümanın içi görülemez. Kelime işlemci çalıştırıldıktan sonra içine girilip, değiştirme, düzeltme, silme ve ekleme yapılabilir. Yazıcıdan çıkışı alınabilir.
Bilgisayar Kasası İçindeki Aygıtlar Dahili Bileşenler
BİLGİSAYAR KASASI İÇİNDE BULUNAN AYGITLAR
Ana Kart: Üzerinde temel devrelerin bulunduğu karttır. Bütün aygıtlar ve kartlar ana karta bağlıdır.
Merkezi İşlem Birimi (MİB/CPU): Komutların işlenmesi, aritmetik ve mantıksal işlemler yapılır.
Ana Bellek (RAM =Random Access Memory-Rastgele Erişimli Bellek): Verilerin işlendiği ve geçici olarak saklandığı yer.
EDO RAM, SD RAM
Güç kaynağı: Normal 220 Volt elektriği bilgisayarın kullanacağı volta çevirir.
CD Sürücü, Disket Sürücü ve Disk Sürücü kablolarla ana karta bağlanır.
Genişleme Yuvaları: Ses, v,ideo, radyo, tarayıcı, ekran, ethernet kartlarının takıldığı yuvalardır. ISA (8 Bit), VESA (16 Bit) ve PCI (32 bit) olmak üzere üç çeşittir.
Parelel Port (25 iğneli-dişi): Yazıcıların takılması için kullanılır.
Ekran Portu: Monitörü bağlamak için kullanılır.
Fare ve Klavye portu: fare ve klavyeyi bağlamak için kullanılır.
Seri Port (9 ya da 25 iğneli-erkek): Fare, modem, tarayıcıyı bağlamak için kullanılır. COM (comunication) da denir. Genellikle, COM 1 farenin, COM 2 ise fax-modemin bağlanması için kullanılır.
Bilgisayar Çevre Birimleri
Üzerinde harfler, sayılar, işaretler ve bazı işlevleri bulunan tuşlar vardır.
Q Klavye ve F Klavye (Türkçe Daktilo Klavyesi) olmak üzere iki şekilde sınıflandırılabilir. q Türkçe klavye 179 f Türkçe klavye 440 Klavye üzerinde numaralar, Kilitler (Caps Lock: Bir kez basıldığında sürekli büyük harf yazar. İkinci kez basıldığında sürekli küçük harf yazar, Num Lock, Scroll Lock), Özel Tuşlar (Alt, Shift, Control, Alt Gr)
Işıklı kalem (light pen):
Çizgisel (bar) kodları okumada, şekil çizme ve elyazısı yazmada kullanılır.
Grafik masası:
Özel bir kalem kullanarak ekranda yazı ve şekillerin gözükmesini sağlayan küçük kare biçiminde masa
Dokunma ekranları (touch screen):
Ekranda gözüken komut üzerine parmak ile dokunduğunda o komutun çalışmasını sağlayan ekran tipidir.
Joystick:
Genellikle oyun oynamak için kullanılır. Üzerinde bulunan tuşlarla çalıştırılarak bilgisayara komut verilmesi sağlanır.
Fare (mouse):
Ekranda gözüken imleç yardımıyla komut girişi yapmaya yarar. Farenin çevre birimi olarak kullanılmasıyla işaretleme, tıklama ve sürükleme yapılarak işlemler yaptırılır.
İmleç: Farenin ekran üzerinde nerede olduğunu gösterir.
Tıklama: Farenin sol tuşuna bir kez basılmasıdır.
Çift Tıklama: Farenin sol tuşuna kısa aralıklarla iki kez tıklanmasıdır. Bir simgeye yüklenen işlevinin yerine getirilmesini sağlar.
Sürükleme: Farenin sol tuşunu basılı tutarak imlecin yerinin değiştirilmesidir.
Tarayıcı (Scanner)
Resim, grafik ve önceden yazılmış yazıları bilgisayar ortamına aktarmakta kullanılır. 300x600 dpi, 600x600 dpi, 600x1200 dpi, 600x2400 dpi ... Optik karekter okuma (Optic Character Reader-OCR)
CD-ROM sürücü (Compact Disk-Read Only Memory )
Son yıllarda yaygın olarak kullanılmaya başlanan veri depolama birimidir. 650 MB ...
Bir CD'de 24 Ciltlik bir ansiklopedideki yazılar, resimler, video klipler, animasyon ve sesler saklanabilir. Bir program yüklerken 20-40 disketin takılıp çıkarılması yerine CD-ROM'lar tercih edilir. CD-ROM'lar özellikle çok büyük yer kaplayan çoklu ortamlarda (multimedia=ses+video+resim+animasyon) yazılmış yazılımlar için zorunludur.
CD-ROM üzerindeki bilgiler günümüzde değiştirilememektedir. CD-ROM'lara bilgi yazmak için, yazılabilir.
CD-ROM'lar kullanılarak CD-ROM yazıcılarla kopyalama yapılmaktadır.
CD_ROM sürücülerde müzik CD'leri de dinlenebilir.
Bir CD sürücü alırken veri transfer hızının büyük olanlar tercih edilmelidir. Günümüzde yaygın olarak 32 Hızlı CD-ROM sürücüler satılmaktadır.
1 CD-ROM'a 650 MB veri depolanabilir. Son yıllarda yapılan çalışmalarla CD-ROM'lara daha fazla veri depolama olanağı da çıkmıştır.
1 MB kalın bir roman kadardır (resimsiz). 1 CD-ROM'a 20 cilt kalınlığındaki bir ansiklopedi depolanmaktadır. Bu ansiklopediler ses, resim, video görüntü, animasyon ve grafik (multimedya) özellikleri de içermektedir.
Disketlere ve harddiske veriler magnetik olarak kaydedilirler. Verilerinizin bozulmaması için disketlerinizi magnetik ortamdan uzak tutunuz.
CD-ROM'lardaki veriler optik olarak kaydedilirler. Kolay bozulmazlar.
CD-ROM'lardaki verilerin korumak için çizilmemesine dikkat etmek gerekir.
CD-ROM sürücü varsa hard diskten sonraki en son sürücünün adını alır. Örneğin: Hard Disk C ve D ise, CD-ROM sürücü E ile belirtilir.
Bunların yanında Laser Disk Sürücüsü, video, kamera, mikrofon, televizyon ve radyo'da giriş birimi olarak kullanılmaktadır.
Hem giriş hem de çıkış birimidir. Disket denilen magnetik ortama veri yazılabilen ve üzerindeki verileri okuyabilen bir birimdir.
Disket verileri magnetik ortamda saklar. Disketlerin kullanımı ve taşınması kolaydır. Veri taşımakta ve yedekleme amacıyla kullanılırlar. Disketlere veriler kopyalanabilir, eklenebilir, silinebilir, değiştirilebilir.
Disketlerdeki verilerin bozulmaması için; disketlerin magnetik ortamdan, sıcaktan, soğuktan, nemden, güneş ışınlarından uzak tutmak gerekir.
Bozulan disketler Windows 95 programında scandisk programı kullanılarak kurtarılabilir. (Başlat-Programlar-Donatılar-Sistem Araçları-Scandisk)
1 yüksek yoğunluklu (HD-High Density) disketin boyu 3.5 inç (=8.89 cm)'dir.
Disketin yazılabilir ve silinebilir olması için disketin açma kapama düğmesinin kapalı olması gerekir. Disketin kayan penceresi hiç bir zaman açılmamalıdır.
Bir 3.5 inç'lik yüksek yoğunluklu (High Density kısaca HD diye gösterilir) disket 1.44 MB veri alır.
720 KB veri alan 3.5 inçlik disketler de eski disket sürücülerle kullanılmaktadır.
Daha önceki yıllarda, 5.25 inçlik yüksek yoğunluklu disketler 1.2 MB veri disketlerle, 180 KB ve 360 KB veri alan disketler de kullanılmaktaydı.
Disketlerin kullanılabilmesi için biçimlenmesi (formatlanması) gereklidir. Formatlama disketi iz ve sektörlere bölerek bilgisayarın kullanımına hazır hale getirmektir.
Hem giriş hem de çıkış birimi olarak kullanılır. Giriş ve çıkış birimlerinden gelen verilerin sonuçlarının ekranda gözükmesini sağlar.
Bilgisayarla kişi arasında iletişi sağlar.
Bir text ekranın genişliği 80 karakter, boyu 25 satırdır.
Grafik ekranda pikseller (nokta) bulunur. Bir ekranda ne kadar çok piksel varsa ekranın çözünürlüğü artar. 640 x 480 piksel, 800 x 600 piksel, 1024 x 768 piksel gibi. Ekranın kaliteli olmasının çok büyük önemi vardır.
Ekranlardan titreşimsiz ve az radyasyonlu olanları tercih edilmelidir. Ekranların boyutu, 14 inç, 15 inç, 17 inç, 20 ve 21 'dir. Genellikle ucuz olduğu için 14 inçlik ekranlar kullanılmaktadır. 1 MB, 2MB, 4 MB bellekli ... ekran kartları bulunmaktadır.
Ekrandalardaki görüntü netliği noktalar arasındaki uzaklıkla ilgilidir. İki nokta arasındaki uzaklık ne kadar azsa o kadar iyi görüntü elde edilir. Ekrandaki noktalar arası uzaklığı 0.28 mm ve daha az olanlar tercih edilmelidir.
Non Interlaced monitörler daha az VGA (Video Graphich Adaptor) 640*480 16 renk ekran sVGA (Super Video Graphich Adaptor) 16 renk : 4 bit renk 256 renk: 8 bit renk, 640 * 480, 512 K bellek 65 536 renk: 16 bit renk , 1024 * 768, 2 MB bellek 16 777 216 renk: 24 bit renk, 1280 * 1024, 4MB bellek
Sabit disk sürücü, bilgisayarın bilgi depolamak için kullandığı en temel birimdir. Sabit disk kapalı bir kutu içinde bilgisayarın içinde bulunmaktadır. Sabit disk sürücü, verileri bir dizi dönen magnetik yapraklarda magnetik olarak saklar. Her magnetik yaprakta okuma ve yazma işlemini yapan okuma yazma kafası vardır. Daha çok veri kaydedilir. Sabit disk taşınamaz.
Sabit disk, merkezlerinden geçen bir mil üzerine üst üste yerleştirilmiş plaklara benzer. Bu plaklar mil ile beraber belirli bir hızda dönerler ve bu sırada okunurlar veya üzerlerine yeni bilgiler yazılır. Erişim hızı ve kapasitesi yüksektir.
Aşağıda sabit diskin üsten görünüş ve kesiti bulunmaktadır.
Sabit disklerin kapasitesi ne kadar büyük olursa o kadar çok bilgi saklanabilir.
Sabit diskler bilgisayarın ana kartına IDE (Integrated Drive Electronics), SCSI (Small Computer System Interface- skazi diye okunur) veya EIDE (Enhanced IDE, geliştirilmiş IDE) diye adlandırılan kablolarla bağlanırlar. Sabit diskler C harfiyle temsil edilirler. Diğer sürücüler varsa bu harfleri izler. Örneğin, ikinci bir harddisk ya da harddiskin ikinci bölümü varsa D'dir.
Sabit diskler zamanla dolar. Bazı dosyaları silmek gerekir. Silinecek dosyaları rastgele seçmemek; bilinçli olarak yapmak gerekir. Bazı dosyalar yedeklendikten sonra silinebilir. Bazı dosyalar sıkıştırma programları ile sıkıştırılarak daha az yer kaplamaları sağlanır.
Sabit diski ana karta bağlamak için kablolar kullanılır. Bunlar:
IDE (Integrated Drive Electronics) SCSI (Small Computer System Interface) EIDE (Enhanced (geliştirilmiş IDE)
Ekranda gözüken bilgileri kağıt üzerine yazdırmaya yarar. Yazıcılar;
Nokta vuruşlu yazıcı (dot matrix): 9 iğneli ve 24 iğneli olabilir. Şerit takılarak kullanılır. Dakikada 1-3 sayfa hızında olabilirler. Sürekli form kağıdı kullanılabilir.
Mürekkep püskürtmeli yazıcı(ink jet): Dakikada 1-8 sayfa basabilir. Kartuş takılarak kullanılır. Renkli çıkış alınabilir. 300 dpi -
lazer yazıcı (laser): 300 dpi- , dakikada 4, 8, 12 ... sayfa baskı, toner kullanılır.
Bilgisayara bağlanılarak kullanılır. Bilgisayar ekranında gözükenleri duvara yansıtmak amacıyla tepegözün üzerine konulur. Ekranda gözükenler duvarda veya perdede geniş olarak görünür.
Bilgisayar tarafından üretilen veya kaydedilmiş sesleri duymak için kullanılır. Ses Kartı: CD kalitesinde, 16 bitlik, ses alabilmek için kullanılır. Ses kartları sayesinde ses kayıtı aypılabilinir.
Bilgisayar tarafından üretilen görüntü, ses, text ve diğer verileri saklamakta kullanılır.
İletişim Birimleri diğer bilgisayarlara ve elektronik aletlere bilgi göndermeye ve bilgi almaya yarayan aletlerdir.
Telefon hatları aracılığıyla birbirine uzak yerlerde bulunan bilgisayarlar arasında iletişim sağlayan çevre birimidir. Modemler bilgisayar ve telefon sinyallerini birbirine çevirir. Telefonların kullandığı analog sinyalleri bilgisayarların kullandığı dijital sinyallere çevirir. Aynı şekilde tersini de yapar.
MIDI (Musical Instrument Digital Interface- Müzik birimleri için Sayısal Arabirim): Bilgisayar aracılığıyla yüksek kalitede elektronik müzik yapmada kullanılır. Müzik yapmak için özel donanım ve yazılım gerekmektedir. Müzik eğitiminde ve beste yapmada kullanılmaktadır.
Fax olarak da kullanılabilir.
Hızları: 14440, 32 K, 56 K ...
Bilgisayar Donanımları
BİLGİSAYAR DONANIMI
Gözle görülen ve dokunulabilen parçalar bilgisayar donanımını oluşturur. Genellikle, bilgisayar donanımı beş bölümden oluşur.
1. Merkezi İşlem Birimi-MİB (Central Processing Unit-CPU): Bu, bilgisayarın çalışmasını düzenleyen ve programlardaki komutları tek tek işleyen birimdir. İşlem hızına göre çeşitli modelleri vardır: Pentium işlemci, 80486, 80386, 80286, 8088, 8086.
Merkezi İşlem Birimi, Aritmetik ve Mantık Birimi ile Kontrol Ünitesinden oluşur.
Aritmetik ve Mantık Birimi (Arithmetic & Logic Unit -ALU) : Dört işlem, verilerin karşılaştırılması, karşılaştırmanın sonucuna göre yeni işlemlerin seçilmesi ve kararların verilmesi bu birimin görevidir.
Kontrol Ünitesi ( Control Unit -CU) : Işlem akışını düzenler, komutları yorumlar ve bu komutların yerine getirilmesini sağlar.
2. Ana Bellek (RAM - Random Access Memory- Rastgele Erişimli Bellek): Programların ve verilerin kullanıldıkları zaman geçici olarak depolandıkları yerdir. MİB'de işlemler yapılırken ana bellekte saklanan veriler kullanılır ve işlenen veriler (bilgi) RAM bellekte tutulur. Elektrik kesildiğinde ana bellekteki veriler kaybolur. Birimi megabayt (MB)'dır. PC'lerde 8, 16, 32, 64 MB bellekler kullanılmaktadır.
Veri Birimi BYTE'dır. Bir Byte 8 Bittir.
1 Bit 0 ya da 1'den (kapalı devre=0, açık devre=1) oluşur.
1 BYTE 1 karakter'dir.
1024 BYTE = 1 KiloByte'dır. (KiloByte = KB)
1024 KB = 1 MegaByte'dır. (MegaByte = MB)
1024 MB = 1 GigaByte (GigaByte = GB)
1024 GB = 1 TeraByte (TeraByte = TB)
RAM BELLEK "Random Access Memory": Rastgele erişimli bellektir. Istenilen bölgesine bilgi depolanabilir, silinebilir, okunabilir, değiştirilebilir. Yalnız elektrik kesintisi veya makineyi kapatma durumunda tüm bilgiler silinir. 1 MB, 4 MB, 8 MB, 16 MB, 32 MB, 64 MB,...
ROM BELLEK " Read Only Memory " Sadece okunabilir bellektir. Bu bellek üretici firma tarafından hazırlanmıştır. Bilgileri okunabilir fakat üzerinde bir değişiklik yapılamaz. Bu bilgiler makineyi kapatma veya elektrik kesintisinden etkilenmezler ve silinmezler. Kullanıcı tarafından verilen komutları işleme koyar. RAM belleğe göre oldukça pahalıdır. Gelişen teknoloji ROM bellek ailesine iki yeni türü daha kazandırmıştır.
PROM : Programlanabilen ROM bellektir.
EPROM : Hem silinebilen hem de programlanabilen ROM bellektir.
3. Dış Bellek Birimleri (Secondary Memory Devices - İkincil Bellek Araçları): Verilerin kalıcı olarak saklandığı yerdir. Dış bellek birimleri sabit diskler, disketler, CD'ler ve teyplerdir. Günümüzde birimi giga byte (GB)'dır. PC'lerde 2.1, 3.2 GB harddiskler kullanılmaktadır.
4. Giriş Birimleri (Input Devices): Bilgisayarlara veri girmekte kullanılan araçlardır. Klavye, fare, disket, harddisk, joystick, tarayıcı (scanner), mikrofon, ekran (dokunmatik), CD, barkod okuyucu
5. Çıkış Birimleri (Output Devices): Bilgisayarda elde ettiğimiz dosyaların çıkışlarını görmek için kullanılan birimlerdir. Ekran, yazıcı, datashow
Bilgisayar Nedir ? Bilgisayar Nasıl Çalışır ?
BİLGİSAYAR NEDİR ?
Bilgisayar, kullanıcıdan aldığı verilerle mantıksal ve aritmetiksel işlemleri yapan; yaptığı işlemlerin sonucunu saklayabilen; sakladığı bilgilere istenildiğinde ulaşılabilen elektronik bir makinedir.
Bu işlemleri yaparken veriler girilir, işlenir, depolanabilir ve çıkışı alınabilir. Bilgisayar işlem yaparken hızlıdır, yorulmaz, sıkılmaz. Bilgisayar programlanabilir. Bilgisayar kendi başına bir iş yapmaz.
Giriş: Kişi tarafından veya bilgisayar tarafından sağlanan verilerdir. Bu veriler, sayılar, harfler, sözcükler, ses sinyalleri ve komutlardır. Veriler giriş birimleri tarafından toplanır.
İşlem: Veriler insanların amaçları doğrultusunda, programın yetenekleri ölçüsünde işlem basamaklarından geçer.
Bellek: Verilerin saklandığı yerdir. Giriş yapılan veriler, işlenen veriler bellekte saklanır.
Çıkış: Bilgisayar tarafından üretilen rapor, döküman, müzik, grafik, video, resimlerdir. İşlenmiş sonuçların yazılı olarak ekrandan veya diğer çıkış birimlerinden çıkarılmasıdır.
Bir bilgisayar sistemi işletmek için yazılım ve donanıma gereksinim duyulmaktadır.
Bilgisayar donanımı (hardware): Bilgisayarların fiziksel kısımlarına donanım denilmektedir. Elle tutulabilirler. Ekran, klavye, Sabit disk (harddisk), fare, yazıcı, bellek, mikroişlemci, tarayıcı,…
Bilgisayar yazılımı: Donanımı kullanmak için gerekli programlardır. Bilgisayarın nasıl çalışacağını söylerler. Elle tutulmazlar. Belirli bir işlemi yapmak üzere bilgisayara kurulurlar (set up, install). Örneğin: Kelime işlem (word processor) programları son kullanıcıların yazı yazması için kullanılır. Tablolama (spread sheet), sunu (presentation), programlama dilleri (Pascal, C ...), ses (sound) programı gibi.
